Vrijwel iedereen die projectmanagement als vakgebied heeft is het er over eens dat projectmanagers psychologisch sterk ontwikkeld moeten zijn. Niet voor niets zijn de ‘soft skills’, oftewel de psychologische vaardigheden een vast onderdeel van veel projectmanagement opleidingen. En ook in de bekende IPMA standaard voor projectmanagement zijn er een flink aantal competenties op gebied van de ‘menskant’. Maar welke psychologische kennis en vaardigheden moet een projectmanager dan bezitten? En een andere vraag: hoe goed wetenschappelijk onderbouwd is die kennis eigenlijk?

Jasper van den Brink, verbonden aan de Hogeschool Utrecht heeft het monnikenwerk op zich genomen om een groot aantal bekende psychologische inzichten en theorieën nog eens goed onder de loep te nemen. Daarbij heeft hij een berg aan wetenschappelijke artikelen en onderzoeken doorgewerkt om antwoord te krijgen of deze theorieën voor (project-)leiderschap eigenlijk wel onderbouwd zijn.
Klopt het allemaal eigenlijk wel?
Veel bekende modellen die toegepast worden in de opleidingen voor projectmanagers, maar ook in andere opleidingen voor managers en leidinggevenden blijken inderdaad een matige wetenschappelijke onderbouwing te hebben. Dus opleidingsinstituten, maar ook de mensen die de examenonderwerpen van het IPMA examen bepalen, zouden nog eens achter hun oren moeten krabben. Passen bepaalde onderwerpen en theorieën nog wel in hun lessen of examens?
De modellen, onderbouwing en alternatieven
Voor sommige ‘greatest hits’ uit de trainingswereld blijkt namelijk nauwelijks wetenschappelijke onderbouwing. Met andere woorden: er is geen bewijs dat de theorie of het model klopt, soms is er ronduit bewijs dat een gedoceerde theorie of techniek niet klopt. Gelukkig geef de auteur in het boek een aantal suggesties voor een alternatieve insteek die wel onderbouwd is. Er zijn nogal wat hardnekkige theorieën en modellen die toe zijn aan vervanging of op zijn minst grondige herziening, waaronder:
- Nonverbale communicatie
- Situationeel leidinggeven (Hersey & Blanchard)
- Teamfases van Tuckman
- NLP
- Motivatie en de piramide van Maslov
- Het model van rouw
- Rationele besluitvorming
- Objectieve risico inschatting
- Klassieke brainstorm
Naast een analyse van bovenstaande theorieën, die dus rammelen, zijn er in het boek nog meer theorieën en inzichten onderzocht die wel goed onderbouwd bleken en werken in de praktijk. De deelgebieden waarover Jasper van den Brink schrijft zijn:
- Communicatie
- Leiding geven
- Samenwerking
- Teams
- Onderhandelen & conflicten
- Beïnvloeden
- Coachen van projectmedewerkers
- Politiek in projecten
- Stakeholders
- Verandermanagement
- Besluitvorming
- Risicomanagement
- Planningen maken, controle en bijsturen
Het is dus een mooi compleet verhaal met veel deelgebieden van de (organisatie-)psychologie. Goed bruikbaar in projecten, maar ook bij scrumteams of andere samenwerkingsvormen.
Naast de grote en bekende theorieën, kijkt hij ook naar een hoop kleinere ‘wijsheden’. Zoals bijvoorbeeld: “zonder wrijving geen glans” (klopt niet) of “boos worden bij onderhandelen helpt” (niet waar). Trainingen moeten echt het niveau van tegeltjeswijsheid of goeroepraat ontstijgen en dat kan alleen met empirische onderbouwing. Dit boek helpt daarbij.
Het onderwerp van psychologie in de wereld van projecten (maar net zo goed in de wereld van Agile en Scrum) is enorm. De hoeveelheid wetenschappelijke onderzoeken en publicaties zijn te veel om te lezen in een mensenleven. Daarom ben ik dankbaar voor dit werk, want de schifting tussen goed en matig of slecht materiaal is voor veel onderwerpen nu gemaakt. Wie trainingen geeft, projecten leidt, scrum master of organisatiekundige is hoeft nu geen tijd meer te verspillen door te werken met verkeerde of verouderde inzichten. Meer info: www.depsychologievanprojectmanagement.nl
recensie: Wouter Baars



